+ Thực tiễn người cao tuổi không chấp nhận với trí nhớ của mình. Dĩ vãng, ngày nay, ngày mai: quờ gắn với nhau. Càng liền tù tù nhớ lại, càng muốn ghi nhớ, chúng ta càng làm cho sự kiện bị biến dạng! Giữa bối cảnh nguyên thủy và thời khắc, khi chúng ta nhớ lại, có thể qua đi nhiều năm.
Chính nên chúng ta có câu đáp ngay tức thì, với mỗi sự kích hoạt. Tuy nhiên trí tưởng ngữ nghĩa (gắn với tri thức) lại được duy trì khá tốt. Những xúc cảm ổn định sẽ có tác động hăng hái đến sự ghi nhớ. Vả trong những giai đoạn sớm phát triển bệnh Alzheimer, những thương tổn trước nhất có thể nhận biết ở chính vùng cá ngựa.
Tại sao? - Bởi tình trạng non nớt, chưa trưởng thành đầy đủ của não bộ tuổi thơ dại. Thế như một khi bị khuyết tật chúng không thực hiện chức năng vốn có và các tế bào thần kinh bị tan rã.
Kiến thức của chúng ta, lòng tin của chúng ta và những cảm xúc khi ấy đã không còn giống hệt. Những địa bàn khác của não bộ, đặc biệt vùng cá ngựa – cũng đóng vai trò quyết định trong quá trình tạo ra ký ức.
Và chúng ta nhào nặn chúng một cách có tinh thần ở những chừng độ khác nhau, để chúng hợp nhất với những gì chúng ta tự nghĩ về mình. Và hơn thế, không khí vào thời khắc chúng ta “khai quật” chúng, đã cho chúng âm hưởng khác. Khoa học đã biết, quá trình biên chép ký ức (sự mã hóa) và việc tự nhớ lại được thực hành một cách bất đối xứng.
+ Theo giáo sư, liệu có thể sống thông thường không cần trí tưởng tình tiết? - Không phụ thuộc vào chừng độ mất trí nhớ tình tiết, đối tượng sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong cuộc sống. Sự “tồn tại” như thế sẽ tiếp xuất hiện ngoài mong muốn của đối tượng, nhất là trong giấc ngủ và trong trường hợp này dấu tích trí tưởng như thế tồn tại nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm.
+ Nói về trí nhớ của mình, phần lớn cho đó là năng lực ghi nhớ kiến thức chung về thế giới (trí nhớ ngữ nghĩa).
Tuy nhiên tồi nhất vẫn là trí nhớ tình tiết. Thay vào đó K. Trí nhớ tự chắt lọc và loại bỏ những gì không quan trọng đối với chúng ta. Ký ức là sự phản ánh cá tính của chúng ta, cái tôi của bản thân. Tiến theo có thể xảy ra hai kịch bản: sự kiện không có ý nghĩa đặc biệt và dấu vết của nó ra đi vào lãng quên ở dạng chưa có hình dạng cụ thể.
GS Francis Eustache, chuyên gia Tâm lý học thần kinh nổi danh Pháp khẳng định như vậy, khi ông nói về những cơ chế phức tạp của ý thức con người. Có thể giải thích hiện tượng này thế nào? - Điều đó một phần phụ thuộc vào ý nghĩa, mà chúng ta đặt cho từng thông báo cụ thể. Tuy nhiên hàng ngày chúng ta cũng vô tình ghi nhớ không ít sự việc, mà bản thân không hề chủ động, tỉ dụ chúng ta tình cờ nhận ra gương mặt ai đó mới gặp một giờ trước đây trên phố.
Chị sẽ dễ nhớ hơn, một khi biết nó giúp gì cho bản thân. Sau đó hết thảy sẽ hiển thị đầy đủ - chỉ cần một chỉ dẫn nào đó liên hệ đến bối cảnh (bãi biển, tiếng chim hót trên rặng phi lao…).
Nếu nói về cỗi nguồn, có thể hoàn toàn vô tình hoặc kết quả gắng cố định. C vẫn còn tri thức chung về thế giới và bản thân.
Bối cảnh đã thay đổi. Vận khích lệ cờ vua, tỉ dụ sẽ có thể mã hóa số lượng đồ sộ những nước đi của từng quân cờ - một khi cho rằng, chúng giúp ích trong các trận thi đấu.
Cũng có thể đưa ra giả định, cùng với thời kì cá thể tự tạo ra “dự trữ động năng” (những kết nối đặc biệt phong phú và năng suất trong não bộ) do ảnh hưởng của môi trường văn hóa-tầng lớp, trình độ văn hóa, sự hòa nhập xã hội và những hoạt động thường ngày.
Quờ đều thay đổi theo thời gian - thậm chí ngay cả những sự kiện chúng ta coi là quan trọng.
Trái lại vấn đề trở nên phức tạp – một khi cần đến trí nhớ thao tác, tức trí nhớ ngắn (việc nhớ số điện thoại trong phút chốc, để ghi lại) và trí tưởng thuộc về tương lai (“Lát nữa phải ra cửa hàng”). Sự thật, tuổi càng cao việc học kỹ năng mới càng khó, cốt vì quá trình nhận biết suy giảm cùng với tuổi tác.
Đó là thời của “những ấn tượng sâu sắc trước hết”: ký thi tốt nghiệp trước nhất, mối tình trước tiên, thời khắc tự kiếm được đồng tiền đầu tiên, đứa con đàu lòng ra đời…Hàng loạt sự kiện mang tính rường cột đối với bản ngã của chúng ta, chúng được lặp lại nhiều lần trong đầu và do vậy ký ức cũ lưu giữ tốt hơn.
5- trí nhớ ngữ nghĩa lưu giữ ắt những gì chúng đã học được trong cuộc sống – trong dài hoặc từ sách vở. Tuy nhiên không chỉ có vậy. C là thí dụ điển hình.
+ Tuy nhiên đó lại là tuổi, sờ soạng được ghi lại với tốc độ cực nhanh… - Trẻ nhỏ có khả năng hình thành tri thức của mình dựa vào trí nhớ ngữ nghĩa – năng lực hoạt động rất tốt! Tuy nhiên cho dù có thể học thuộc lòng với thời kì kỷ lục một bài thơ dài, song lại không dễ tái tạo ký ức.
Và trong thời kỳ từ năm 10 tuổi đến 30 tuổi chúng có sự lựa chọn rất phong phú. Nhìn chung những trí tưởng đòi hỏi năng lực tụ hợp và để ý đều suy giảm cùng tuổi tác. + Theo giáo sư, liệu hiện khoa học đã biết nhiều hơn về cách thức thông tin hoặc sự kiện nào đó được ghi lại trong trí nhớ chúng ta? - Những cơ chế tự động mà chúng ta tự tạo ra, khi học thí dụ đi xe đạp không đòi hỏi những cơ chế y hệt việc học chọc một bài thơ hoặc ghi nhớ ngày cưới của mình.
Nó tạo nên một dạng màng nhện, liên kết những thành phần khác nhau của bối cảnh vẫn tiếp chuyện nằm tản mác trên những địa bàn khác nhau của não bộ. Đó là địa ngục che lấp cơ chế căn bản đảm trách việc tái hình thành cũng như tổ chức kiến thức và ký ức cùng với dòng chảy thời gian. Khi nghe nói, thí dụ: ngày 12 tháng 5 năm 1998, đối tượng ngay tức thì kể xác thực mọi sự kiện: “Tôi ở chỗ này, chỗ nọ, đã làm việc này, việc nọ…”.
Trong khi khu vực này đóng vai trò quan trọng với trí nhớ tình tiết. Vậy nên phần lớn ký ức của chúng ta ngay từ đầu đã bị xếp vào dạng “sẽ bị loại bỏ”. Tuy nhiên cùng với tuổi tác, chúng ta có thiên hướng làm đẹp thêm mọi ký ức.
+ Liệu những ký ức của chúng ta có là sự tái tạo xác thực sự kiện ở hình thái đã trải nghiệm? - Không, chúng gần như thường bao giờ là phiên bản chính xác của sự kiện đã diễn ra.
Nhìn một cách tổng thể, chúng ta có thiên hướng nhớ dai hơn những cảm xúc tiêu cực.
Khi ấy vùng hải mã hoạt động đặc biệt tích cực. * Sáu loại trí nhớ: 1- trí nhớ ngắn hạn (công việc) đảm nhiệm lưu giữ những thông báo tạm bợ ( trong vài ba giây hoặc vài ba phút) cần thiết để thực hành nhiệm vụ nào đó.
Đối tượng có thể nhận biết những khái niệm mới, song chẳng thể tự tưởng tượng quá cố hoặc ngày mai của chính mình.
Giáo sư có thể cho biết, bằng cách nào trí nhớ suy giảm, ngay cả với người khỏe mạnh? - Trong quá trình lão hóa, không phải toàn bộ hệ thống của thân đều bị thui chột như nhau.
+ Theo giáo sư xúc cảm có đóng vai trò quan yếu? - cảm xúc-ký ức là bộ đôi khá tinh tế. 2- trí tưởng dài hạn (thủ tục) gắn với những thói quen, tự động ứng xử.
Theo Khánh Nam kiến thức Trẻ. Dạng ký ức này không được lưu giữ trong vỏ não.
Những đường đi của mùi và hương vị gắn bó trực tiếp với vùng hải mã: chúng là một phần của hệ limpic. Năng lực này rất khác nhau ở mỗi người. Và cuối cùng – tùy thuộc vào tuổi tác, bối cảnh, thể sức khỏe hoặc tình cảm – các hệ thống ghi nhớ của chúng ta hoạt động khác nhau. Nếu những ký ức xa xưa và trí nhớ dễ xúc động rất bền vững, những ký ức mới dần trộn lẫn vào nhau.
Cơ chế như vậy là hợp lý: bởi để có thể chạy đua vào mai sau, cần phải quên nhiều sự kiện. Chúng ta có thể nhớ điều gì đó, bởi bản thân chúng ta muốn (để thi tốt nghiệp, thi đại học…) hoặc vì lý do sự kiện đó có ý nghĩa đặc biệt đối với bản thân.
Nhờ nó chúng ta biết đi xe đạp, biết chơi đàn, biết dùng máy vi tính… 3- trí tưởng xa cho phép ghi nhớ những hoạt động sẽ phải thực hiện. Trong trường hợp thứ nhất trước nhất bán cầu não trái (vỏ não trước trán) hoạt động tích cực; Trái lại trong trường hợp thứ hai bán cầu não phải hoạt động tích cực.
Nhờ nó chúng ta biết, ví dụ sớm mai phải đi họp hoặc làm thủ tục nào đó. Câu chuyện bệnh nhân K. Ngay khi những thành phần đã kể được kết liên nhất thiết, ký ức đã được khắc sâu vào vỏ não mới.
Cũng xuất hiện những nguyên tố di truyền và những yếu tố khác như chỉ số thông minh, năng lực biến hóa các khái niệm, dạng thể chất và tình cảm.
Rưa rứa người dân cày có trí tưởng tốt hơn về danh mục các hạt giống. * Nguyên do bệnh Alzheimer (mất trí tưởng) - Chứng bệnh tấn công các tế bào thần kinh, xoá sổ các hệ thống trí tưởng - nhất là trí tưởng tình tiết và trí nhớ ngữ nghĩa.
Mùa hè, đám đông mang đồ bơi đủ mầu, mọi người cuời nói, nô đùa, chim chóc hót níu lô trên rặng phi lao…Khung cảnh sống động được kích hoạt bằng những chi tiết găm vào những vùng tri giác của vỏ não (chịu bổn phận thị giác, thính giác, khứu giác…).
Nhất là những sự kiện can dự đến đời sống. Nó cho phép chúng ta ví dụ ghi nhớ nội dung câu hỏi, để sau đó đáp, hoặc số điện thoại – để có thể ghi lại. + Theo giáo sư, Tại sao mùi vị và hương vị để lại cho chúng ta những ký ức sâu sắc kéo dài nhiều năm? - Mùi vị và hương vị có địa vị đặc biệt.
4- trí tưởng nhận thức giúp chúng ta tự nhớ lại bức tranh, tiếng ồn, bài hát, mùi vị hoặc sự động chạm. Cho dù vùng cá ngựa đã được hình thành, song các lớp vỏ não trước trán – khu vực phát triển chậm nhất, vẫn chưa hoàn chỉnh. Trái lại chấn thương tâm lý sâu sắc có thể có những hậu quả tồi. + Vì sao chúng ta quên nhiều sự kiện? - Mục đích cuộc sống không phải ghi nhớ tuốt mọi sự kiện.
+ Tại sao cùng với tuổi tác, chúng ta lưu giữ những ký ức cũ dễ hơn so với ghi nhớ những sự kiện mới diễn ra? - Bởi vùng hải mã trong não bộ - “bộ nhớ” ký ức, cũng như thể hạnh đào gắn với cảm xúc, thích những thông báo mới.
Đó chính là hiện tượng đãng trí của tuổi thơ, cho dù nó không cản ngăn việc học hành của con trẻ. Những hệ thống mang tính thành phần nhất, như trí nhớ mang tính thủ tục – thành phần cho phép chúng ta thuần hóa những năng lực khác nhau (tỉ dụ, đi xe đạp hoặc tài xế hơi) thường bền vững hơn.
Nó bao gồm kiến thức của chúng ta về thế giới, cũng như về bản thân: tôi là nữ giới hoặc đàn ông, đã tốt nghiệp trường… 6- trí tưởng tình tiết liên quan đến những sự kiện và chúng ta trực tiếp trải nghiệm và hàm chứa khái niệm không gian-thời kì: chuyện gì, ở đâu, khi nào? GS Endel Tulving coi nó là “trí tưởng đẹp nhất trong các dạng trí tưởng”, bởi nó cho phép chúng ta quay về quá vãng với thảy chi tiết cụ thể và sống động.
+ Ký ức được tạo lập theo cách nào? - Hãy lấy thí dụ một kỳ đi nghỉ mát ở miền biển. Sau tai nạn giao thông anh bị mất bít tất trí tưởng về cuộc sống và không còn trí nhớ tình tiết. Anh nói, chỉ nhìn duy nhất thấy khoảng trống. Dấu vết trí nhớ cũng được lưu giữ trong giây phút hoặc lâu dài: từ vài giây đến suốt cả thế cục.
Hoặc ngược lại: đối tượng trải nghiệm thời khắc đặc biệt mạnh mẽ và sẽ quay lại nó trong đầu suốt vài ba ngày. Hiện khoa học đã biết, bệnh lý này là hậu quả của sự gắn kết hai protein khác thường trong não bộ. Trong cảnh huống thường ngày chúng duy trì dạng ổn định của cấu trúc các sợi thần kinh.
Hãy lấy thí dụ đối tượng không có khả năng loại bỏ bất cứ cái gì ra khỏi trí nhớ.
Có thể dẫn đến sự tụ hội độc nhất vô nhị vào một số thành phần của bối cảnh ( tỉ dụ nhìn vào vũ khí trong tay kẻ tiến công, thay vì nạn nhân đang bị bắt giữ) hoặc thậm chí dẫn đến tình trạng hoảng loạn.
Nói cách khác sự ghi nhớ là vấn đề quan hoài mang tính cá biệt. Nhân tố làm nghiêm trọng hơn rắc rối trong trường hợp những nạn nhân trầm cảm. + Thay vào đó chúng ta không có nhiều kỷ niệm tuổi thư.
