Có thể nói Bừng đã có cả thiên thời, địa lợi, nhân hòa để chiến trường Việt Minh quyết định lập căn cứ địa cách mệnh ở đây
Ông Cứ nhớ lại: “Ngày ấy chúng tôi chỉ có vài khẩu súng kíp, mấy khẩu súng lục, còn lại là mã tấu và gươm mà thôi. Mọi tài liệu, sách báo sau khi được in, phơi đều được cất giấu trong căn hầm này để chờ nhịp vạc đi khắp nơi. Ông Giáp Văn Hiếu, nay đã 79 tuổi là cháu của ông Giáp Văn Oanh kể lại: “Khi đó tôi mới tầm 8 -10 tuổi, có nhiều người hoạt động cách mạng về nhà cậu tôi bàn việc và ngủ ở đó.
Những bài võ thuật tự vệ và cách tháo súng, bắn súng cũng được ông Lư Giang truyền đạt tường tận bởi thế những nữ giới trong đội tuy chân yếu tay mềm sau một thời kì huấn luyện cũng đã thành thạo, dùng được hết”.
Đảng và trận mạc Việt Minh sau khi cử một số người về Bừng hoạt động đã nhận thấy đây là một địa bàn có vị trí thuận tiện để cách mạng có thể phát triển. Đó là các chiến sỹ: Hoàng Hoa Phẩm, Giáp Văn Oanh, Đoàn Thạch, Hoàng Lực, Hoàng Mạnh Đạt, Hà Văn Mai, Giáp tao nhân, Hà Văn Cứ, Đường Hùng Kê… Đội tự vệ vũ trang 44 người của làng Bừng đã từng được ví như đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân số 2 được lập sau đội ở Cao Bằng.
Để biến những người nông dân thành chiến sĩ thực thụ, họ đã cử đồng chí Lư Giang(*), người con của vùng đất Lục Ngạn - Bắc Giang về chỉ đạo, huấn luyện võ thuật, súng, gươm cho đội tự vệ”. Họ là những người con ưu tú nhất ở làng Bừng thời tiền khởi nghĩa. Một thời kì sau, nhận thấy mấy chị em đều nhanh nhẹn, gan dạ và có thể sử dụng khí giới nên các đồng chí đã cho chị em vào đội tự vệ làng.
Tôi còn nhớ ban ngày bọn tôi cấy cày, làm ăn trên đồng, nhưng cứ buổi tối lại tập trung ở sân nhà cụ Chánh Đông, cụ Oanh hoặc ở ngoài đồi để ông Lư Giang huấn luyện võ thuật, bắn súng”.
Ngôi đình làng Bừng xưa kia rộng tới hơn 300 m2, khu rừng lim, nghè Vườn Hơm trên đồi, những căn hầm bí mật… đã trở nên nơi những đội viên cách mạng về đây ẩn mình hoạt động. Chẳng những thế, trước đây làng Bừng có những cánh rừng lim ngút ngàn, bao bọc. Đội tự vệ giải phóng quân oai hùng Trong chuyến tìm về dấu ấn lịch sử của làng Bừng năm xưa, chúng tôi đã rất may mắn được gặp và nghe 4 người còn lại rốt cuộc của đội quân du kích 44 người năm xưa kể chuyện.
Làng Bừng có một vị thế rất xung yếu, 3 mặt giáp với núi. Sau khi đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân do Đại tướng Võ Nguyên Giáp thành lập với 34 đội viên ở cánh rừng Trần Hưng Đạo ra đời, thì ở Bừng cũng có một đội quân vũ trang như thế. Ngoài những cái tên phụ nữ vừa kể trên, thì đội tự vệ vũ trang làng Bừng còn có trên 30 anh nông dân.
Tuy rằng 7 chiến khu này không có cái tên Bừng, nhưng sau khi tham khảo quan điểm của những vị lãnh đạo, cán bộ hoạt động ở Bừng nói riêng và Bắc Giang nói chung trước năm 1945 thì có thể coi Bừng là 1 chiến khu thực sự.
Đình Bừng, nơi cán bộ, đội viên dùng để họp báo thời tiền khởi nghĩa. Nơi che chở những đội viên cách mệnh ưu tú Để có những trận đánh dũng cảm, can đảm và chiến thắng trên khắp các vùng rừng núi Bắc Giang, bà Hà Thị Quế đã từng rèn sức, luyện tài và được dân làng Bừng (nay thuộc xã Tân Thanh, Lạng Giang, Bắc Giang) chở che, nuôi dưỡng.
” Bà Hà Thị Quế là một trong số những người chiến sĩ Việt Minh ưu tú hoạt động và được dân làng Bừng chở che. Nhưng đầu năm 1945, nhận thấy tình hình cách mệnh đã có những chuyển biến tích cực, thì các cán bộ cách mạng đã quyết định thành lập ở Bừng một đội tự vệ vũ trang. Ông kể lại: “Cụ Hoàng Văn Thụ, Ngô Gia Chinh, Nguyễn thăng bình, Lê Văn Lương và Lê Thanh Nghị về Bừng hoạt động đẵn trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng.
Đường lối, chính sách về cách mạng giải phóng dân tộc của Đảng và trận mạc Việt Minh đã nhanh chóng lan về làng Chuyên Mỹ. Ông giáo Cứ cho hay: “Sau này khi cách mệnh đã công khai thì chúng tôi mới biết rằng đã có hàng chục vị cán bộ chủ chốt của tỉnh Bắc Giang, chiến trận Việt Minh và xứ Ủy đã về Bừng bắt mối, nằm vùng và chiến đấu”.
Ông giáo Nhượng có bản chép tay tên những người trong đội tự vệ vũ trang. Thời gian hoạt động ở làng Bừng, tôi chính là người trực tiếp in báo Phục Quốc ở nhà ông Chánh Đông, rồi sau đó mang ra Nghè Vườn Hơm phơi, và bí mật phát đi các nơi.
Bài và ảnh: Văn Hải - Nguyễn Hường - Trương Viễn Bài 2: Những chiến công của đội quân nông dân. Làng Bừng xưa kia có tên Chuyên Mỹ thuộc tổng Mỹ Thái - Bắc Giang (Tổng - một đơn vị địa lý hành chính do chính quyền thực dân Pháp lập ra). Muốn vào làng chỉ có một con đường độc nhất từ Phủ Lạng Thương (nay là TP Bắc Giang) qua thị trấn Vôi rồi rẽ vào thôn Đông (1 trong 4 thôn của làng Bừng giờ).
Nhưng ai ai trong đội cũng tập dượt hăng say vào mỗi đêm. Nghè Vườn Hơm trên đỉnh đồi ở Bừng cũng là nơi bà Hà Thị Quế ẩn núp. Tôi còn nhớ ông Lê Quang Đạo khi thấy tôi gọt khoai đã nói: Chú gọt thật nhiều khoai cho các anh ăn nhé, ở trên rừng các anh cũng chỉ toàn ăn khoai thôi”.
Nhớ lại những ngày ở Bừng, bà Quế cho biết: “Từ năm 1943, cơ sở in báo Phục Quốc của TW Đảng và Xứ ủy chuyển từ ấp Tam Sơn (Bắc Ninh) lên làng Bừng. Bà Nguyễn Thị Cộng, người nữ giới rốt cuộc của đội tự vệ làng Bừng còn sống nhớ lại: “Ngày ấy lúc đầu mấy chị em tôi được các đồng chí Nguyễn yên bình, Lê Thanh Nghị cử đi nấu cơm phục vụ anh em.
Đội tự vệ vũ trang làng Bừng ra đời trong điều kiện khí giới rất thô sơ và thiếu thốn. Chính ngôi nhà của họ ở Bừng là nơi đón tiếp, che chở các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Nguyễn thái bình, Nguyễn Lương Bằng, Lê Thanh Nghị, Lê Quang Đạo, Hà Thị Quế, trung tướng Lư Giang, Ngô Gia Chinh, Ngô Ngọc Dương… Trong khu vườn nhà ông Hoàng Hoa Phẩm có một căn hầm bí hiểm.
Bừng cũng là điểm trung chuyển các chiến sĩ cách mạng giữa vùng Cao Bằng, Thái Nguyên (nơi có cơ quan đầu não của Việt Minh) xuống các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ, hay khu Đông Triều - Quảng Ninh.
Tiếp chúng tôi trong căn nhà cổ của cha ông, ông giáo Hà Văn Cứ, năm nay đã 92 tuổi cho biết: “Khi phong trào cách mạng trong cả nước thời ấy đang sôi sục, trong không khí đó, một số già làng tin tưởng đi theo cách mệnh đã quyết định đổi tên Chuyên Mỹ thành làng Bừng, với hàm ý bừng cháy, thắp sáng lên niềm tin, ngọn lửa cách mệnh”.
Báo Phục Quốc do ban cán sự Đảng bộ tỉnh Bắc Giang cho ra đời nhằm tuyên truyền đường lối của Đảng, kêu gọi nhân dân nổi dậy chiến đấu tiến tới khởi nghĩa.
Khi Mặt trận Việt Minh đã được củng cố về mặt tư tưởng và chính trị ở khắp làng quê thì một đề nghị thế tất được đặt ra lúc nào phải thành lập các đội tự vệ vũ trang để khi có thời cơ sẽ đảo chính giành chính quyền.
Ông Hoàng Hoa Phẩm và Giáp Văn Oanh là hai người chiến sĩ tham gia cách mệnh sớm nhất. Ông Nguyễn Khắc Nhượng, người biết rõ nhất bản danh sách này đã kể cho chúng tôi nghe một vài người điển hình. Để đội tự vệ hoạt động có quy củ, ông Đoàn Thạch đã được giao chức vụ Trung đội trưởng, Hoàng Mạnh Đạt làm Trung đội phó.
Họ đã giác ngộ lí tưởng của Đảng và sớm đi theo Việt Minh ngay từ ngày đầu thành lập chiến trận. Ông giáo già Nguyễn Khắc Nhượng, 88 tuổi vẫn còn nhớ: Từ năm 1944, khi phong trào cách mệnh ở Bừng nói riêng và trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói chung dâng cao, việc hoạt động bí ẩn đã dần dần chuyển sang công khai. Bài 1: Làng nghèo vùng lên Năm 1945, Thường vụ Trung ương Đảng đã quyết định thành lập 7 chiến khu trong cả nước.
