Ai được thay đổi lợi?

Diệp Thành Kiệt Với những điều kiện để hàng dệt may được hưởng thuế nhập khẩu 0%, nhiều người kỳ vọng ngành sinh sản sợi của Việt Nam sẽ được quan hoài phát triển hơn. Ảnh: Kinh Luân. (TBKTSG) - Được dịp tham gia nhiều cuộc họp về Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên thanh bình Dương (TPP) và nghe nhiều chuyên gia phân tách, xin được tổng hợp các ý kiến đó để san sớt với bạn đọcTBKTSG. Những lợi. Được hưởng khi Việt Nam nhập vào TPP Theo định hướng chung của các nước thành viên TPP, sẽ có trên 90% dòng sản phẩm giao dịch trong khối được hạ mức thuế nhập khẩu xuống bằng 0%. Trong đó nhiều dòng hạ ngay khi TPP có hiệu lực, một số dòng còn lại sẽ hạ dần nhưng tinh thần chung là trong thời kì rất ngắn, không kéo dài như cam kết với WTO trước đây. Nhiều chuyên gia khẳng định rằng với hiệp nghị này Việt Nam sẽ là nước hưởng lợi nhiều nhất, dự báo tốc độ phát triển của nhiều ngành như dệt may, da giày... Có thể đạt mức tăng trưởng bình quân trên 20% năm (hiện tại chỉ ở mức quãng 15%). Có thể tóm lược vớ những lợi. Vào hai ý chính sau: - Một là xuất khẩu từ Việt Nam sẽ tăng trưởng nhanh, đặc biệt là các ngành dùng nhiều cần lao như dệt may, da giày, túi xách, các sản phẩm chế biến... Điều này cũng dễ hiểu vì trong toàn khối chỉ còn Việt Nam là nước có phí tổn lao động thấp nhất, do đó các ngành có tỷ lệ dùng lao động cao sẽ có khả năng cạnh tranh mạnh mẽ so với các nước còn lại của khu vực. - Hai là Việt Nam sẽ tiếp thu được một làn sóng đầu tư ồ ạt từ các nước trong và ngoài TPP để tận dụng thời cơ thâm nhập vào thị trường khổng lồ của TPP gồm Hoa kỳ, Nhật... Điều này sẽ giúp kinh tế Việt Nam sớm hồi phục và cất cánh, qua đó, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có thêm cơ hội học tập các công nghệ sản xuất và công nghệ quản lý mới. Có phải Việt Nam là nước duy nhất được hưởng lợi thế? Nhìn chung, những luận điểm và dự báo cho rằng Việt Nam là nước hưởng lợi lớn từ TPP không có gì sai, nhưng trên thực tại, các nhà thương lượng của các nước không dễ gì ưng điều này! Nguyên tắc bánh ít đi, bánh quy lại xưa nay chưa hề thay đổi. Với chủ trương mở cửa gần như toàn diện, Việt Nam sẽ không phải là nước hưởng nhiều lợi thế như nhiều người trong nước ta mơ màng. - Đầu tiên, Việt Nam cũng phải cam kết mở cửa toàn diện cho các thành viên TPP. Và như vậy, những ngành kinh tế còn non nớt như dịch vụ, tài chính, bán sỉ và đặc biệt là thị trường nội địa với dân số trên 86 triệu người sẽ là một thị trường tiềm năng cho các nước lớn và các tập đoàn trong khu vực khai hoang triệt để. - Các nước trong khu vực cũng sẽ có dịp xuất khẩu vào Việt Nam các mặt hàng tiêu dùng, sản phẩm công nghiệp có mức giá mềm hơn vì thuế nhập bằng 0%. Ai thực sự được hưởng lợi thế? Câu trả lời là không phải doanh nghiệp Việt Nam nào cũng hưởng được các lợi thế từ TPP. Lý do là vì đa số doanh nghiệp rất yếu trong khâu tiếp cận, khai khẩn lợi thế từ các hiệp nghị thương mại lớn. Lấy hình ảnh từ Hiệp định AFTA của khối Asean, đã có bao lăm doanh nghiệp trong nước khẩn hoang được thị trường Asean khi mức thuế nhập khẩu trong khối đã hạ đến tận đáy. Dự báo sẽ có một làn sóng đầu tư vào Việt Nam để hưởng ích từ TPP cũng đang thành hiện thực và nó cho thấy sự hiểu biết và tận dụng cơ hội của nhiều nhà đầu tư quốc tế. Và như vậy, dù nhịp của Việt Nam được mở ra, nhưng chỉ những doanh nghiệp có nội lực, có đủ sức cạnh tranh mới tận dụng được các ích lợi từ TPP. Điều chẳng thể tránh là phần nhiều các ích lợi này sẽ phải san sớt cho các nhà đầu tư đến từ bên ngoài với kinh nghiệm kinh dinh toàn cầu và kinh nghiệm khai phá lợi thế trong khu vực. Họ biết mua ở đâu và bán ở đâu tốt nhất. Những thách thức đang chờ Trong khi không phải doanh nghiệp Việt Nam nào cũng có khả năng khai phá được những lợi ích từ TPP, thì trái lại, ắt các doanh nghiệp sẽ phải đối đầu với hàng loạt thách thức khi TPP có hiệu lực. - Đối với doanh nghiệp kinh dinh nội địa Thị trường nội địa sẽ phải mở cửa cho tất các dòng sản phẩm với mức thuế nhập khẩu sẽ mau chóng hạ về 0%. Những mặt hàng trước đây xách tay từ nước ngoài về để trốn thuế nay sẽ nghiễm nhiên du nhập với số lượng lớn, giá mềm, khiến cho nhiều ngành sinh sản kinh doanh nội địa chết từ trong trứng nước. Ngay cả những sản phẩm mà Việt Nam có lợi thế cạnh tranh như dệt may, da giày cũng chưa chắc là đã có thể cạnh tranh được tại thị trường trong nước khi mà nhiều thương hiệu thời trang lớn sinh sản tại các nước trong vùng sẽ có dịp tràn vào thị trường trong nước ta với mức thuế xuống bằng 0%. Ngành nông nghiệp, chăn nuôi của Việt Nam sẽ bị cạnh tranh mạnh bởi các sản phẩm của ngành nông nghiệp hiện đại đến từ Hoa Kỳ, Úc, Canada. Như vậy, 70% dân số (sống nhờ nghề nông) sẽ có nguy cơ mất việc hoặc phải đi làm công ngay trên mảnh đất của mình. Đặc biệt là các sản phẩm nông nghiệp chế biến của Việt Nam hãy còn thua xa các sản phẩm chế biến từ các nước! Tình trạng xuất thô, nhập tinh sẽ trở nên nặng nề hơn! - Đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việc đầu tư của nhiều tập đoàn quốc tế sẽ tạo nên sự cạnh tranh mạnh trong cuộn cần lao và các lợi thế khác để khai phá tài nguyên trong nước. Đây là những điều mà không phải doanh nghiệp trong nước nào cũng có thế mạnh đối kháng lại. Các nhãn lớn sẽ có dịp khai hoang tất cả chuỗi cung ứng, điều mà trước đây họ chưa thể thực hành vẹn tròn do một số chính sách bảo hộ trong nước. Với chủ trương đẩy mạnh phát triển kinh tế nội khối mà TPP đề ra, Việt Nam buộc phải cân nhắc khi nhập vật liệu từ Trung Quốc - giá rẻ nhưng không được hưởng mức thuế nhập bằng 0% hoặc phải nhập từ các nước trong vùng để hưởng mức thuế nhập bằng 0%, nhưng giá cao, khó bán hàng! Đó là chưa kể sản phẩm từ Việt Nam phải đạt những đề nghị cao hơn về tiêu chuẩn lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ... Mà TPP đề ra. Theo đó, dù sản phẩm xuất khẩu có đạt các tiêu chí về xuất xứ nhưng chỉ cần mất điểm về lao động, môi trường hoặc vi phạm quyền sở hữu trí não là sẽ mất quyền hưởng mức thuế suất bằng 0. Kết luận Thương lượng nhập TPP là một điều thế tất vì ở tầm quốc gia, khi TPP có hiệu lực, Việt Nam là nước hưởng được nhiều lợi. Và sẽ tạo thêm nhiều công ăn việc làm cho cả nước. Tuy nhiên, khi coi xét đến từng ngành, từng doanh nghiệp thì không phải ngành nào, doanh nghiệp nào cũng đều thu lợi từ TPP. Thậm chí sẽ có nhiều ngành và nhiều doanh nghiệp bị thiệt hại khi TPP có hiệu lực nếu ngành đó, doanh nghiệp đó không đủ sức cạnh tranh. Như vậy, dù trong hoàn cảnh nào thì khả năng cạnh tranh nội tại của doanh nghiệp, sự hiểu biết và thích nghi trong môi trường kinh doanh mới sẽ luôn là một nguyên tố hàng đầu quyết định cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.